Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

аўторак 22 чэрвень 2021

Архіў
чэрвень 2021
пан аўт сер чац пят суб няд
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 1 2 3 4

Не, пачуцьцё агіды, якое выклікаюць дзеяньні беларускага рэжыму, — таксама матыў. Па сукупнасьці заслугаў, так бы мовіць. Аднак пачуцьцё агіды наўрад ці было меншым да 23 траўня, да прызямленьня рэйсу Атэны-Вільня ў Менску і да захопу Рамана Пратасевіча.

Аднак гэты захоп стварыў вельмі небясьпечны прэцэдэнт.

Сьцісла

  • Многія аўтарытарныя ўладары хацелі б атрымаць эмігрантаў-«экстрэмістаў» у падвалы сваіх спэцслужбаў для задушэўнай размовы
  • Калегу Лукашэнку сышло з рук, дык, значыць, можна, значыць, дапушчальна, значыць, пашумяць на Захадзе, выкажуць «глыбокую занепакоенасьць» — і зьядуць
  • Лукашэнка «трапіў пад раздачу» паводле расейскага выслоўя — «чтобы неповадно было». Нікому, нідзе і ніколі
  • Калі б Рамана Пратасевіча адправілі ў Вільню тым жа ці іншым самалётам, інцыдэнт быў бы вычарпаны цалкам і адразу ж
  • Захад проста ня мог паступіць інакш, чым ён паступіў, бо заўтра нейкі самалёт гэтак жа могуць пасадзіць у Каіры, Рангуне ці Каракасе

Заходнія дзяржавы вядуць глябальную палітыку і глябальную эканоміку. Іх самалёты штогадзіны лятаюць у безьліч краінаў сьвету і над безьліччу краінаў сьвету, у тым ліку ў Азіі і Афрыцы. А там шмат дзе кіруюць, як і ў Беларусі, «ненахіляльныя бацькі». І, па дзіўным супадзеньні, у іх таксама шмат эмігрантаў-уцекачоў, якіх гэтыя правадыры лічаць экстрэмістамі. А заходні сьвет гэтых эмігрантаў такімі чамусьці ня лічыць.

Nexta Маркс

Як у свой час брытанскі ўрад не лічыў экстрэмістамі двух эмігрантаў, аднаго — падбухторшчыка, натхняльніка збройнага паўстаньня ў Нямеччыне (такога кшталту Пуцілы-Nexta, толькі крыху старэйшага), другога — беспасярэдняга ўдзельніка таго паўстаньня. Гэта я пра Маркса і Энгельса, калі што.

Дык вось, вяртаючыся ў наш час, многія аўтарытарныя ўладары хацелі б атрымаць эмігрантаў-«экстрэмістаў» у падвалы сваіх спэцслужбаў для задушэўнай размовы. Яны мо няздольныя знайсьці на мапе тую бясконца далёкую ад іх Belarus. Але яны выдатна адчуваюць, разумеюць, што ў сучасным сьвеце можна, а што нельга, і дзе праходзіць мяжа паміж гэтымі матэрыямі.

Калегу Лукашэнку сышло з рук, дык, значыць, можна, значыць, дапушчальна, значыць, пашумяць на Захадзе, выкажуць «глыбокую занепакоенасьць» — і зьядуць.

Але праблема «бацек» у Азіі і Афрыцы ў тым, што Захад, маючы зь імі справу дзесяцігодзьдзямі, таксама выдатна разумее гэты мэханізм прэцэдэнту.

Чтобы неповадно было

І таму Лукашэнка «трапіў пад раздачу» паводле расейскага выслоўя — «чтобы неповадно было». Нікому, нідзе і ніколі. Ці «нахіляць» менавіта яго санкцыі, якія ён за сваю выхадку атрымае, — гэта пытаньне.

Але калегі па дыктатарскім «цэху» на ўсіх кантынэнтах будуць ведаць, што мала за падобныя фокусы не падасца, што мяжа дазволенага (прынамсі пакуль) праходзіць вось так.

Дарэчы, цікавы аспэкт праблемы. Расейская прапаганда (а ўсьлед за ёй і беларуская, якая малпуе расейскую) таксама апэруе прэцэдэнтамі, аналізуючы беларускі казус. Маўляў, а ў 2016 годзе ўкраінцы павярнулі беларускі самалёт на Кіеў, каб затрымаць пасажыра, якога падазравалі ў датычнасьці да сэпаратысцкай дзейнасьці. Маўляў (як у старым анэкдоце), і гэтыя людзі забараняюць нам калупацца ў носе. Літаральна сёньня пра той інцыдэнт прыгадаў міністар замежных справаў РФ Сяргей Лаўроў.

Украінскі (не)прэцэдэнт

Але насамрэч аналёгія недарэчная. І Лаўроў, і расейскія прапагандысты рахмана «забываюць», чым скончыўся той інцыдэнт ува Ўкраіне. А тым, што падазраванага дапыталі, абшукалі і... адпусьцілі. Ён паляцеў з Украіны ў Менск наступным рэйсавым самалётам. І ніякага «кіна» зь яго пакаяньнямі і прызнаньнямі ўкраінцы па тэлебачаньні не паказалі.

Ці то ўкраінскія ўлады да яго сур’ёзных прэтэнзіяў і ня мелі, ці то нейкія больш высокія (і больш разумныя) за спэцслужбістаў украінскія чыноўнікі прыйшлі да высновы, што ня варта ствараць неабарачальнага прэцэдэнта, што міжнародная бясьпека — пытаньне ня менш важнае, чым вайсковая бясьпека.

Калі б Рамана Пратасевіча, нават дапытаўшы, нават скрыгочучы зубамі, нават лічачы яго страшным злачынцам, адправілі ў Вільню тым жа ці іншым самалётам, інцыдэнт быў бы вычарпаны цалкам і адразу ж. Нават, можа, махнулі б рукой на раптоўную пасадку, на «ліст ад Хамаса» і на падняты ў паветра зьнішчальнік.

Мы ня ведаем, якія размовы і каго з кім вяліся за тыя гадзіны, што самалёт стаяў у аэрапорце. Можа, нейкія дыпляматы, можа, нават нейкія беларускія чыноўнікі даводзілі, што ня варта ствараць неабарачальнага прэцэдэнту, што адказ на яго будзе скрышальны.

Не пераканалі, «моему ндраву не препятствуй». Ну, не дык не. Але і Захад проста ня мог паступіць інакш, чым ён паступіў, бо заўтра нейкі самалёт гэтак жа могуць пасадзіць у Каіры, Рангуне ці Каракасе, адправіўшы ў катавальню некага з пасажыраў. А чаму не? У Менску ж пракаўтнулі.

Неразуменьне гэтага глябальнага мэханізму — такая ж праява правінцыялізму, як геапалітычная мэгаляманія наконт «фарпосту Эўразіі».

Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Аляксандар Лукашэнка і Ўладзімір Пуцін, Сочы, 22 лютага 2021

Словы Лукашэнкі «транзыту ўлады ў Беларусі ня будзе» можна расцаніць як непісьменнасьць, а можна — як намер сапраўды нікуды не сыходзіць ня толькі ад улады, але і з пасады прэзыдэнта.

Сьцісла

  • На нарадзе з сілавікамі Лукашэнка прызнаў, што прасіў Пуціна даць Беларусі рэшту крэдыту, зэканомленую на будаўніцтве АЭС.
  • Паводле Лукашэнкі, ніякага пэўнага адказу Пуцін ня даў.
  • Лукашэнка вельмі цьмяна намякнуў, што пасьля канстытуцыйнага рэфэрэндуму новыя выбары могуць адбыцца неўзабаве.
  • Аднак літаральна са сказанага ім гэта зусім не вынікае.
  • Таксама зь яго словаў не вынікае, што ён ня будзе балятавацца на наступных прэзыдэнцкім выбарах.
  • Словы Лукашэнкі «транзыту ўлады ў Беларусі ня будзе» можна расцаніць як непісьменнасьць, а можна — як намер сапраўды нікуды не сыходзіць ня толькі ад улады, але і з пасады прэзыдэнта.

Аляксандар Лукашэнка сёньня правёў нараду зь сілавікамі, на якой, апроч іншага, расказаў пра «таямніцы» сваёй сустрэчы ў Сочы з Пуціным.

Расказаў з прэамбулай, маўляў, пішуць шмат лухты пра гэтую сустрэчу, а вось паслухайце ўсю праўду, як яно там было насамрэч.

У яго прызнаньнях уражвалі два.

Дык была размова пра крэдыт?

Адно — пра крэдыт.

«Шмат зараз пісалі і вякаюць з нагоды крэдытаў. Ні пра якія крэдытах нават гаворкі не было. І ў матэрыялах у мяне не было нават тэмы гэтай. Ніхто не прасіў дадатковых крэдытаў. Нам гэта не патрэбна», — патлумачыў Лукашэнка.

Ну не было гаворкі пра крэдыт, дык не было. Але далей ён сказаў, што Расея ў свой час дала Беларусі крэдыт на пабудову АЭС.

«І тады я так па-сяброўску Пуціну кажу: калі я зэканомлю, то вы гэты крэдыт пакіньце ў Беларусі на іншыя патрэбы, дапусьцім на вайсковыя», — расказаў Аляксандар Лукашэнка.

Што на гэта тады адказаў Пуцін, Лукашэнка прама не паведаміў. Аднак эканомія і сапраўды адбылася. Але далей — увага.

«Натуральна, што тут таньнейшая станцыя. Вось адкуль пайшла гэтая тэма. Але мы яе не абмяркоўвалі. Я памятаю абяцаньне прэзыдэнта Расеі. Адзінае, сказаў: калі гэта не напруга для эканомікі Расеі, мы будзем выкарыстоўваць рэшту гэтага крэдыту, у тым ліку і на вайсковыя патрэбы. Можа быць, і на закупку самалётаў і больш сучаснай тэхнікі. Непрыняцьця не было», — сказаў Лукашэнка.

«Адзінае, сказаў» - дык значыць, размова пра крэдыт усё ж была, хай рэплікі і падаваў толькі адзін бок. «Непрыняцьця не было», а прыняцьцё, згода былі?

А раптам на думку Пуціна «напругу» для расейскай эканомікі такая апэрацыя ўсё ж створыць? І калі абяцаньне з боку Пуціна ўсё ж было, то чаму ж ён не пацьвердзіў сваё абяцаньне, а прадэманстраваў усяго толькі адсутнасьць непрыняцьця?

Маўчаньне — знак згоды — гэтая выдатная формула, але яна наўрад ці дзейнічае, калі размова ідзе пра дамоўленасьць зь кіраўніком вялікай дзяржавы наконт мільярдаў даляраў.

Па сутнасьці тлумачэньня самога Лукашэнкі расейскі крэдыт на пабудову Беларускай АЭС быў мэтавы, зьвязаны, выдзелены менавіта на гэта. Атрымалася зэканоміць — выдатна. Але ніякага аўтаматызму ў разьмеркаваньні рэшты няма.

Калі цьвёрдая дамоўленасьць з Крамлём наконт таго, на што выдаткоўваць зэканомленае, тады яе выкананьне — рэч натуральная.

Хаця пра дамоўленасьць вядома толькі са словаў Лукашэнкі. Як і, скажам, летась, ізноў жа зь яго словаў, было вядома, што Пуцін абяцаў даць Беларусі 300 мільёнаў даляраў у якасьці кампэнсацыі за падатковы манэўр. І дзе тыя 300 мільёнаў?

А ці было тое абяцаньне Пуціна наагул? Як і абяцаньне пакінуць Беларусі зэканомленую рэшту ад крэдыту на АЭС.

І таму са словаў самога Лукашэнкі вынікае, што гутарка пра крэдыт была і ніякага пэўнага адказу ён не атрымаў. І «пісалі і вякалі» пра гэта, як высьвятляецца, нездарма.

Ці будуць датэрміновыя выбары?

Другі сюжэт, адзначаны такой жа двухсэнсоўнасьцю — пра датэрміновыя выбары пасьля прыняцьця Канстытуцыі.

«Ніякага трансфэру ўлады быць у Беларусі ня можа. Я ўжо сказаў: ніякія дзеці, ніякія ўнукі і праўнукі ня могуць пасьля прэзыдэнта Лукашэнкі прэтэндаваць на гэтую пасаду. Усё будзе паводле Канстытуцыі і закону. Канстытуцыю мы прымем, як я казаў, у студзені-лютым наступнага году. Вось і ўвесь трансфэр улады. Усе, нават вы ўчатырох (удзельнікі нарады) можаце ўдзельнічаць у гэтых выбарах пасьля Канстытуцыі — у парлямэнцкіх, і ў прэзыдэнцкіх».

Усё зразумела? Не, нічога не зразумела. Усе, у тым ліку і ўдзельнікі нарады, могуць узяць удзел у «гэтых выбарах пасьля Канстытуцыі». У якіх «гэтых»? Калі «гэтыя» выбары адбудуцца?

Можна зразумець, што неўзабаве пасьля прыняцьця Канстытуцыі. А можна і інакш зразумець. Што прэзыдэнцкія, скажам, выбары адбудуцца ў 2025 годзе. Не было ж сказана, што выбары будуць датэрміновыя, што адбудуцца яны, скажам, да канца 2022 году. Хтосьці можа так словы Лукашэнкі інтэрпрэтаваць. Але ён гэтага не сказаў.

Пра тэрміны рэфэрэндуму па Канстытуцыі сказаў, а пра тэрміны выбараў — не.

Гэтак і наконт уласнага ўдзелу альбо няўдзелу ён, па сутнасьці, нічога пэўнага не сказаў. Са шматгадовай практыкі вядома, што калі Лукашэнка ідзе на прэзыдэнцкія выбары, то ніякія іншыя прадстаўнікі ўлады на іх ня ідуць нават у выглядзе самых ляяльных спойлераў.

Шчодрую ці то прапанову, ці то дазвол сілавікам балятавацца на «гэтых выбарах пасьля Канстытуцыі» можна, зноў жа, зразумець так, што Лукашэнка на іх ня ідзе, таму могуць пайсьці яны.

А можна зразумець і зусім інакш, як банальную канстатацыю фармальнага права дарослага грамадзяніна Беларусі балятавацца на пасаду прэзыдэнта. Ну так, усе змогуць балятавацца, і Галоўчанка, і Хрэнін, і Вальфовіч, і Воінаў. Дык і ў 2020 годзе маглі. Але чамусьці не было ахвоты.

Дык што Лукашэнка сказаў наконт гіпатэтычных датэрміновых выбараў і свайго гіпатэтычнага ў іх няўдзелу? А дакладна нічога.

Транзыт улады — гэта што?

Хаця не — сказаў. Што «ніякага трансфэру ўлады быць у Беларусі ня можа».

Можа ён проста не разумее сэнсу гэтага паняцьця. Насамрэч транзыт улады — гэта не перадача яе ў спадчыну, не прызначэньне пераемніка, гэта проста пераход улады да іншай асобы. Скажам, у ЗША сёлета адбыўся транзыт улады ад Трампа да Байдэна, насуперак вялікай нязгодзе першага.

Можа Лукашэнка прадэманстраваў непісьменнасьць, маўляў, транзыт — гэта перадача ўлады дзецям і яе ня будзе. А можа схітраваў, «косячы» пад неадукаванага селяніна, але агучыў свае сапраўдныя намеры, выдатна разумеючы сэнс паняцьця — ніякай перадачы ўлады іншай асобе ня будзе.

Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG